يك گزارش چينى مربوط بسال 727 م . پس از وصف سفر ايرانيان از سيلان به مالايا ميگويد « آنها در كشتىهاى بزرگ به كشورهان ( چين ) كشتى ميرانند يك راست به كانتون براى خواسته‌هاى ابريشمى و جنسهاى مانند آن « 272 » » در گزارش ديگرى مربوط بسال 748 ميلادى ، يك كوچ‌نشين بزرگ از مردم پوسه در جزيره هانيان مىيابيم . و در همان حال مردم پوسه را همراه با برهمنها ، و مردم مالايا بنام كشتيداران رودخانه كانتون مىشناسيم . ذيل سال 758 در تاريخ تانگ به اين جمله پر معنا ميرسيم « مردمان تاشيه و پوسه باهم شهر كوانگ چو ( كانتوان ) را تاراج كردند و سوزاندند و از راه دريا برگشتند « 273 » . » اينها همه مداركى است بر وجود گسترش دامنه كشتىرانى ايرانيان تا چين ، و اقيانوس پيمائى ناويان ايران در دوره ساسانى و نخستين سده‌هاى اسلامى . در اينجا نظر ما بررسى چگونگى وسعت و قدرت دريانوردان ايران ، در زمان شاهنشاهى ساسانى و پس از آن نيست . تنها كافى است بگوئيم ناورانان ايرانى در نخستين سده‌هاى هجرى ، از سوئى تا ماوراء چين ( ماچين ) يعنى كره امروزى ، و از سوى ديگر تا جابلسا ( ايرلند ) دريانوردى ميكرده‌اند . ( علاقمندان به اين موضوع ميتواند بكتابها و مقالات بسيارى كه در اين باره نوشته شده است مراجعه كنند . ) « 274 » بلكه برآنيم كه قبل از آنكه بچگونگى دريانوردى از سيراف بچين و ديگر درياهاى جنوب بپردازيم آگاهى مختصرى در اين مورد داشته باشم . چنان كه گذشت در كتابها و مقالات بسيارى كه در اين مورد نوشته شده است ، مىبينيم كه نه تنها ناوگان ايران بر درياهاى جنوب مسلط است ، بلكه بسيارى از كرانه‌هاى اين درياها زير فرمان ايرانيان است . سفر جنگى دليرانه

--> ( 272 ) - دريانوردى عرب ص 83 . ( 273 ) - دريانوردى عرب ص 84 . ( 274 ) - از جمله كتابهاى تاريخ دريانوردى ايرانيان نوشته دكتر هادى حسن چاپ لندن ، دريانوردى عرب نوشته حورانى - ترجمه دكتر محمد مقدم 1338 - تهران . دريانوردى ايرانيان نوشته اسماعيل رائين 1350 تهران و بسيارى منابع ديگر .